วันที่ยี่สิบเดือนสอง ยามฉลูปลายยามขาลเริ่มต้น (ราวตีสามถึงตีสี่) ลานโล่งนอกสนามสอบสว่างไสวด้วยแสงคบเพลิง
ผู้เข้าสอบสี่ห้าร้อยคนถือตะกร้าสอบเข้าแถวยืนอยู่ท่ามกลางลมหนาว
บ่าวราชการถือกระบองน้ำไฟยืนเรียงอยู่สองข้าง ส่วนเสมียนห้องพิธีการถือทะเบียนรายชื่อนั่งอยู่หลังโต๊ะยาว ร้องเรียกชื่อเสียงดังใต้แสงตะเกียง
“เมืองชิงสือ ลู่อวี่อัน—”
“ขอรับ!” ลู่อวี่อันก้าวขึ้นไป ยื่นตั๋วลอยกับหนังสือรับรองการค้ำประกันของนักปราชญ์ผู้มีเบี้ยเลี้ยงด้วยสองมือ
เสมียนตรวจสอบชื่อและภูมิลำเนา ก่อนเงยหน้าขึ้นสำรวจผู้มาเยือน “ลู่อวี่อัน อายุสิบห้าปี ภูมิลำเนาหมู่บ้านหลู่เจีย เมืองชิงสือ ใบหน้าขาว ร่างสูง ไม่มีหนวดเครา”
เมื่อตรวจสอบแล้วว่าไม่ผิดพลาด เสมียนก็ใช้พู่กันขีดชื่อในทะเบียน แล้วส่งกระดาษข้อสอบปิดผนึกซึ่งประทับตรา “ห้องพิธีการอำเภอฉางหนิง” ให้ “รับข้อสอบ”
ต่อจากนั้นก็เป็นการเข้าแถวตรวจค้น เมื่อเข้าไปในห้องเล็ก บ่าวราชการช่ำชองสองคนก็ลูบคลำเขาตั้งแต่ศีรษะจรดปลายเท้า
มวยผมถูกคลาย เสื้อชั้นนอกกับรองเท้าถุงเท้าถูกถอดออก เสื้อผ้าทุกซอกทุกมุมล้วนถูกตรวจอย่างละเอียด
ตะกร้าสอบก็ถูกค้นจนทั่ว ดีที่อาหารแห้งถูกหักเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยเพียงพอ จึงไม่ถูกหยิบขึ้นมาบีบคลำ
“เรียบร้อยแล้ว” บ่าวราชการโบกมือ ก่อนปัดข้าวของกลับลงตะกร้าอย่างส่งเดช
ห้องสอบเรียงหมายเลขตามอักษร “เทียน ตี้ เสวียน หวง” ลู่อวี่อันได้อยู่ห้องเสวียนหมายเลขสิบสอง
ห้องสอบเตี้ยต่ำ มีพื้นที่เพียงพอให้คนหนึ่งคนหมุนตัวเท่านั้น ทั้งไม่มีเรื่องที่ว่าอาจถูกจัดไปอยู่ “ห้องเหม็น” เพราะทุกห้องมีถังส้วมวางอยู่ที่มุม และทั้งสนามสอบก็เหม็นเหมือนกันหมด
เขาวางตะกร้าสอบลง จัดพู่กัน หมึก และแท่นฝนหมึกให้เป็นระเบียบทีละชิ้น
เมื่อนั่งเรียบร้อยแล้วก็กางกระดาษข้อสอบออก เห็นคำถามแรกจากจตุบรรพที่พิมพ์ไว้แล้ว