“บริษัทของเราก่อตั้งขึ้นในช่วงทศวรรษ 1980 ตอนแรกเป็นการร่วมทุนระหว่างรัฐกับต่างชาติ ต่างฝ่ายถือหุ้นคนละ 50% จุดประสงค์หลักคือพัฒนาเครื่องมือแพทย์ระดับสูงที่ผลิตในประเทศ เพื่อทำลายการผูกขาด”
หม่า จื่อเซวียนเล่าข้อมูลพื้นฐานของบริษัทที่ตัวเองไล่ค้นเอกสารจนเข้าใจหมดหลังเข้าทำงานออกมา
“ช่วงทศวรรษ 1980 ถึง 1990 บริษัททยอยพัฒนาเครื่องเอ็มอาร์ไอชนิดแม่เหล็กถาวร เครื่องอัลตราซาวด์สี เครื่องเอ็มอาร์ไอแบบตัวนำยิ่งยวด ระบบนำทางสำหรับการผ่าตัดประสาทศัลยศาสตร์ ซึ่งเป็นเครื่องมือแพทย์รุ่นแรก ๆ ของประเทศ”
“บริษัทยังเป็นแกนนำจัดทำมาตรฐานอุตสาหกรรมระดับชาติหลายรายการ เรียกได้ว่ามีประวัติความเป็นมายาวนานและมั่นคง ถึงขั้นที่ผู้นำหลายคนเคยมาดูงานที่บริษัทในตอนนั้น”
“แต่ช่วงเวลาดี ๆ อยู่ได้ไม่นาน ต่อมาบริษัทก็เดินผิดทาง ค่อย ๆ หันไปเน้นการขายมากกว่าการวิจัย พอทำแต่ธุรกิจที่ได้เงินเร็วเข้า วิศวกรและผู้เชี่ยวชาญด้านเทคนิคหลัก ๆ ก็ทยอยลาออกเป็นชุด ๆ ส่วนใหญ่ไปตั้งบริษัทข้างนอกแล้วแย่งตลาดกันเอง”
“ความสามารถในการแข่งขันของอันเหรินถดถอยลงทุกปี จนท้ายที่สุดแทบประคองธุรกิจต่อไม่ไหว เลยต้องเป็นฝ่ายดึงทุนเอกชนเข้ามาช่วยฟื้นกิจการ”
“ปีที่สามหลังผมเข้าทำงาน บริษัทเปิดรับทุนเอกชนจากเจ้อเจียงเป็นครั้งแรก ตอนนั้นรัฐกับต่างชาติต่างขายหุ้นออกไปฝ่ายละ 20% ในจำนวนนี้ทุนเอกชนจากเจ้อเจียงซื้อไป 35% ส่วนอีก 5% ขายให้ผู้บริหารระดับกลางขึ้นไปในราคาครึ่งหนึ่ง”
“ตอนนั้นผมเพิ่งได้เลื่อนตำแหน่งเป็นผู้จัดการฝ่ายตรวจสอบบัญชี ถึงจะไม่มีลูกน้องสักคน แต่ก็ได้หุ้นมา 0.2% ซึ่งตอนนั้นผมทุ่มเงินเก็บทั้งหมดที่มีไปซื้อ”
“การจัดสรรหุ้นรอบที่สองเกิดขึ้นเมื่อต้นปีที่แล้ว ประธานจูพร้อมกับผู้บริหารระดับสูงกลุ่มหนึ่ง พาพนักงานเก่าและบุคลากรด้านเทคนิคหลัก ๆ ที่ทำงานกับบริษัทมานานกว่า 20 ปี ไปก่อเรื่องในที่ประชุมคณะกรรมการ กดดันให้ผู้ถือหุ้นรายใหญ่ทั้งหลายยอมแบ่งหุ้นให้ฝ่ายบริหาร”
“สุดท้ายตกลงกันได้ว่า ต่างชาติและรัฐขายหุ้นออกไปฝ่ายละ 10% ส่วนทุนเจ้อเจียงยอมปล่อยหุ้นออกมา 20% ทั้งหมดโอนเข้าบริษัทผู้ถือหุ้นของฝ่ายบริหาร ทำให้หุ้นในมือฝ่ายบริหารพุ่งขึ้นเป็น 45% ทันที”
“ผมอาศัยโอกาสครั้งนี้ได้หุ้นเพิ่มมาอีก 0.8% รวมสองครั้งก็ครบ 1% พอดี ตอนนั้นหัวหน้าคนเก่าของผมเกิดหัวใจวายเฉียบพลันเสียชีวิตที่บ้าน ผมถึงได้ขึ้นมารับตำแหน่งนี้ ไม่อย่างนั้นก็คงไม่ได้หุ้นมากขนาดนี้”
หม่า จื่อเซวียนเล่ารายละเอียดการจัดสรรหุ้นทั้งสองครั้ง โดยเฉพาะครั้งที่สองซึ่งตอนนั้นเป็นเรื่องอื้อฉาวใหญ่โต
“การจัดสรรหุ้นครั้งที่สอง ทำไมประธานจูของบริษัทคุณถึงก่อเรื่องแล้วสำเร็จได้ล่ะ? เขาอ้างเหตุผลอะไร ตอนนี้ถือหุ้นบริษัทอยู่เท่าไหร่?”
“นายโชคดีจริง ๆ บังเอิญหัวหน้าคนก่อนเสียชีวิต บริษัทก็ต้องการแผนเข้าตลาดหุ้นของแผนกนี้พอดี เลยดันนายขึ้นเป็นผู้บริหารระดับสูง นายเคยได้ยินไหมว่าเขาเสียชีวิตเพราะอะไร มีอะไรผิดปกติหรือเปล่า?”
หวังอีเว่ยขมวดคิ้ว ก่อนรีบไล่ถามถึงประเด็นสำคัญที่สุด
“ไม่ใช่ว่าทำได้ง่าย ๆ หรอกครับ แต่ผู้ถือหุ้นรายใหญ่ทั้งหลายทนต่อไปไม่ไหวต่างหาก”
“หุ้นของอันเหรินกระจายตัวมาตั้งแต่แรก รัฐ ต่างชาติ และทุนเจ้อเจียงต่างคานอำนาจกัน ไม่มีฝ่ายไหนครอบงำบริษัทได้ฝ่ายเดียว”
“คนกลุ่มประธานจูเป็น ‘อันเหรินรุ่นเก่า’ ที่อยู่กับบริษัทมากว่า 20 ปี ทั้งเทคโนโลยีและช่องทางการขายอยู่ในมือพวกเขาหมด ตอนนั้นพวกเขาประกาศชัดเลยว่า ถ้าไม่ยอมรับเงื่อนไข ทุกคนจะพร้อมใจกันอู้งาน แผนกขายหยุดรับคำสั่งซื้อ แผนกวิจัยหยุดพัฒนางานทั้งหมด”
“ยิ่งไปกว่านั้น ตอนปรับโครงสร้างหุ้นครั้งแรก พวกเขาก็เตรียมทางหนีทีไล่ไว้ก่อนแล้ว แอบโอนสิทธิบัตรของอุปกรณ์หลักหลายชิ้นของบริษัทไปไว้ในชื่อผู้บริหารระดับสูงคนสำคัญสองสามคน”
“เท่ากับว่าพวกเขากุมเส้นเลือดใหญ่ด้านเทคโนโลยีของอันเหรินไว้เอง ต่อให้คณะกรรมการอยากเขี่ยพวกเขาทิ้งแล้วเริ่มใหม่ ถ้าไม่มีใบอนุญาตใช้สิทธิบัตรหลัก ก็ผลิตสินค้าออกมาไม่ได้ด้วยซ้ำ”
“ตอนนั้นหุ้นที่ฝ่ายบริหารถือรวมกันมีแค่ 5% แต่พวกเรายังมีเงินเดือนนะ ส่วนอีก 95% อยู่ในมือทุนทั้งสามฝ่าย พวกเขาแบกรับค่าใช้จ่ายประจำวันอย่างเงินเดือน ประกันสังคม กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ค่าเช่า ค่าน้ำค่าไฟไม่ไหวหรอก”
“ถึงตอนนั้นอันเหรินจะไม่รุ่งเรืองเหมือนเมื่อก่อน แต่กำไรสุทธิในแต่ละปีก็ยังมี ถึงจะไม่มาก แต่บริษัทยังทำกำไรอยู่ ไม่มีใครอยากเห็นหุ้นในมือตัวเองด้อยค่าลงเพราะบริษัทหยุดชะงักหรอก”
“ยิ่งไปกว่านั้น บริษัทก็มีรัฐหนุนหลังอยู่ ทุกคนยิ่งไม่อยากปล่อยให้บริษัทล้มละลาย”
“พนักงานเก่าพวกนั้นก็ไม่ได้โวยวายว่าจะลาออก แค่ยื้อขอหุ้นกันอยู่สองสามเดือน ผู้ถือหุ้นรายใหญ่ทั้งหลายทนไม่ไหว สุดท้ายเลยต้องจำใจยอมรับข้อตกลงนี้”
“จากเอกสารที่ยื่นเข้าตลาดหุ้นล่าสุด ประธานจูถือหุ้นบริษัทอยู่ประมาณ 11% เป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ที่สุดในบรรดาบุคคลธรรมดา”
“ส่วนผู้บริหารระดับสูงคนอื่น ๆ ได้แก่ ผู้จัดการทั่วไป รองประธานฝ่ายการเงิน รองประธานฝ่ายบริหารและบุคคล รองประธานฝ่ายเทคนิค รองประธานฝ่ายขาย และรองประธานฝ่ายห่วงโซ่อุปทาน แต่ละคนถือหุ้นประมาณ 3% ถึง 5%”
“ผู้อำนวยการส่วนใหญ่ถือหุ้น 1% ส่วนผู้จัดการ บุคลากรด้านเทคนิคหลัก ๆ และพนักงานเก่าบางคนถือหุ้นกันคนละนิดละหน่อย”
หม่า จื่อเซวียนนึกถึงเรื่องวุ่นวายที่เกิดขึ้นในบริษัทเมื่อต้นปีที่แล้วได้อย่างชัดเจน
“แต่เรื่องหัวหน้าคนก่อนของผมที่คุณถามเมื่อกี้ ตอนนั้นผมเคยไปถามรองประธานฝ่ายบริหารและบุคคล เขาบอกว่าหลังจากกินมื้อเย็นที่บ้านแล้วประมาณครึ่งชั่วโมง จู่ ๆ ก็หัวใจขาดเลือด เลยโทรเรียกรถพยาบาล แต่รถยังมาไม่ถึง เขาก็เสียชีวิตแล้ว”
“หลังจากนั้นได้ยินว่าตำรวจก็ไปตรวจสอบที่บ้าน ไม่พบอะไรผิดปกติ ถึงได้สรุปว่าเสียชีวิตกะทันหันเพราะหัวใจขาดเลือด”
“ผมเคยไปส่งเขาที่สุสานเป็นครั้งสุดท้าย แต่ก็ไม่รู้สึกว่ามีอะไรผิดปกติเลย”
“หรือว่าการตายของเขามีเบื้องหลังอย่างอื่น ไม่ใช่อุบัติเหตุเหรอครับ?”
หม่า จื่อเซวียนถามด้วยสีหน้าประหลาดใจ
“ไม่มีอะไร ฉันแค่ถามดู เพราะเขาเสียชีวิตในช่วงที่บริษัทกำลังปรับโครงสร้างหุ้นรอบที่สองพอดี”
“อีกอย่าง หลังเขาเสียชีวิต บริษัทก็ให้หุ้นเขา 4% ตอนปรับโครงสร้างหุ้นด้วย เรื่องนี้ค่อนข้างผิดปกติ ถึงจะอ้างกับคนภายนอกว่าเป็นเงินชดเชยให้ครอบครัวเขาก็ตาม”
“จริงสิ นายมีส่วนร่วมในการปรับโครงสร้างหุ้นทั้งสองครั้ง แล้วมีบทบาทอะไรในนั้น?”
หวังอีเว่ยถามต่อ
“ผมเหรอ? ตอนเข้าบริษัทผมทำงานตรวจสอบบัญชี ต่อมาก็ได้เป็นผู้อำนวยการฝ่ายควบคุมความเสี่ยง ตำแหน่งนี้ตั้งขึ้นมาเพื่อรองรับโครงสร้างบริษัทตอนเข้าตลาดหุ้นโดยเฉพาะ ที่ผมได้หุ้นพวกนี้ก็เพราะมีพี่ยืนอยู่ข้างหลัง ถึงมีโอกาสแบบนี้ครับ”
“เรื่องการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างหุ้นทั้งสองครั้ง ผมแทบไม่ได้ทำอะไรเลย แค่เพราะตำแหน่งงานกับมีพี่คอยหนุน หุ้นก็วิ่งมาหาเอง”
“เพราะงั้นการปรับโครงสร้างหุ้นทั้งสองครั้งไม่เกี่ยวกับผมเลย ถ้าจะพูดว่ามีบทบาทอะไร ก็คงเป็นแค่คนดู แต่ไม่มีเมล็ดแตงโมให้แทะเท่านั้นเอง”
“แต่เรื่องที่คุณพูดเมื่อกี้ว่าหัวหน้าคนเก่าของผมได้หุ้น 4% หลังเสียชีวิต ผมไม่ค่อยรู้รายละเอียด เพราะพวกเราถือหุ้นผ่านบริษัทผู้ถือหุ้นของพนักงาน ซึ่งไม่ได้เปิดเผยต่อสาธารณะครับ”
หม่า จื่อเซวียนพูดด้วยรอยยิ้ม เขารู้สึกขอบคุณพี่ชายตรงหน้ามากเรื่องนี้ ทุกครั้งที่บริษัทแบ่งผลประโยชน์กัน พี่ก็ไม่เคยลืมเขา
“โอเค นายไม่ได้เข้าไปยุ่งก็ดีแล้ว!”