รัชศกหย่งอันปีที่สิบเอ็ดแห่งแคว้นเซี่ย
กลางเดือนเจ็ด ไอร้อนยังมิคลาย กิ่งหลิวสองฟากถนนสายยาวโน้มต่ำลง ชายหนุ่มในอาภรณ์ขาดรุ่งริ่งคนหนึ่งเดินโซเซไปตามฝูงชน จนมาถึงเมืองจิ้นหยาง
พื้นรองเท้าของเขาสึกจนทะลุ เท้ามีตุ่มพองขึ้นหลายแห่ง ทุกย่างก้าวเจ็บจนต้องแสยะปาก
เฉาเซวียนวนเวียนอยู่ในหุบเขาบ้านั่นถึงสองวันเต็ม กว่าจะเดินทางมาถึงนอกเมืองจิ้นหยางแห่งนี้
ในที่สุดเขาก็เข้าใจแล้วว่าหลังความทุกข์ยากย่อมมีความสุขรออยู่
“มารดามันเถิด...บทชีวิตข้ามภพนี่มีตรงไหนผิดพลาดหรือไม่” เขาเลียริมฝีปากแห้งแตก
เมืองจิ้นหยางใหญ่โตจริงแท้ ถนนสายหลักปูด้วยศิลาสีครามกว้างพอให้รถม้าสี่คันวิ่งเรียงขนานกันได้ ร้านรวงสองข้างทางตั้งเรียงราย ธงสุราพลิ้วไสว
เขาเดินเตร็ดเตร่ไปทั่วเมืองอย่างไร้จุดหมาย กลิ่นหอมของงาบนแป้งหูปิ่งจากแผงลอยลอยมาเตะจมูก เขากลืนน้ำลายลงคออย่างยากลำบาก เบื้องหน้าเพิงขายบะหมี่น้ำ ไอร้อนลอยกรุ่น ชายฉกรรจ์คนหนึ่งสูดเส้นบะหมี่เข้าปาก เฉาเซวียนอยากแย่งชามนั้นมาเสียเหลือเกิน
ทว่าเขาไม่กล้า หนึ่งคือสู้คนผู้นั้นไม่ได้ สองคือบนถนนจิ้นหยางมีทหารพกดาบอยู่ไม่น้อย เขาเป็นขอทานที่ไม่มีที่มาที่ไป ย่อมก่อเรื่องให้น้อยเข้าไว้จะดีกว่า
ขณะที่เฉาเซวียนกำลังกลัดกลุ้มว่าจะหาอาหารจากที่ใด จู่ ๆ ก็เห็นว่าด้านหน้าโรงสุราคึกคักยิ่งนัก รถม้าเข้าออกเนืองแน่น ผ้าม่านรถปักตราประจำตระกูลต่าง ๆ บ่าวรับใช้ คนขับรถม้า และองครักษ์เบียดเสียดกันกินพื้นที่ถนนไปครึ่งสาย
เฉาเซวียนเงยหน้ามองป้ายทองคำหน้าโรงสุรา “หอจิ้นหยาง”
หน้าอาคารยังตั้งกระโจมประดับสีสันไว้ ใต้กระโจมมีคุณชายวัยเยาว์ในชุดแพรหลายคนยืนสนทนาเสียงเบา กิริยาสง่างามเรียบร้อย บันไดปูพรมแดงไว้ ตรงปากทางขึ้นมีเสี่ยวเอ้อชุดเขียวสองคนยืนขนาบซ้ายขวา มือประคองกระบอกจับฉลาก
ดวงตาเฉาเซวียนเป็นประกาย
นี่คืองานชุมนุมวรรณศิลป์หรือ?!
ฉากใหญ่โตเช่นนี้ เขาเคยเห็นในละครโทรทัศน์ยุคหลัง บัณฑิตชุมนุมร่ายกวี ประชันพู่กัน หมึก กระดาษ และแท่นฝนหมึก สิ่งสำคัญที่สุดคือย่อมมีสุราอาหาร
เขาเบียดฝูงชนเข้าไปด้วยสีหน้ายินดี แต่พอมาถึงหน้าประตู ก็ถูกผู้ติดตามเฝ้าประตูร่างกำยำปราดเปรียวคนหนึ่งขวางไว้
“หยุด! ขอทานมาจากที่ใด ถึงกล้าปะปนเข้ามาในงานชุมนุมวรรณศิลป์ของจวนจิ้นอ๋อง?”
เฉาเซวียนชะงัก “ข้า...ข้ามาร่วมงานชุมนุมวรรณศิลป์”
“เจ้าน่ะหรือ?” ผู้ติดตามกวาดตามองเขาตั้งแต่หัวจรดเท้า ราวกับกำลังมองสิ่งสกปรก “งานชุมนุมวรรณศิลป์ใช่ที่ที่เจ้าจะเข้ามาได้หรือ? ไสหัวไปเสีย อย่ามารบกวนความสำราญของบุคคลสำคัญ หากยังไม่ไป ข้าจะตีขาเจ้าให้หัก!”
เดิมทีเฉาเซวียนยังคิดจะเจรจาด้วยดี แต่พอได้ยินคำพูดนั้น โทสะที่อัดอั้นอยู่ในอกมาสองวันก็พลุ่งขึ้นทันที
ชาติที่แล้วเขาเป็นคนไม่ยอมเสียเปรียบ มิฉะนั้นคงไม่ถูกหัวหน้ากลั่นแกล้งจนต้องถูกใส่ชื่อไว้ในบัญชีเลิกจ้าง เพียงเพราะโต้เถียงกับอีกฝ่าย
“งานชุมนุมวรรณศิลป์ตัดสินกันที่ความสามารถทางอักษร มิใช่หรือ? หรือว่าจวนจิ้นอ๋องจัดงานชุมนุมวรรณศิลป์โดยดูแต่เสื้อผ้า ไม่ดูคน?” เฉาเซวียนขึ้นเสียง
ผู้คนรอบข้างพากันเข้ามามุงดู คุณชายหลายคนที่กำลังจะเข้าไปในอาคารก็หยุดฝีเท้า
ใบหน้าผู้ติดตามแดงก่ำ “ความสามารถทางอักษรหรือ? เจ้าน่ะหรือ? รู้จักอักษรสักตัวหรือไม่? ไม่ส่องดูตัวเองในปัสสาวะเสียบ้าง!”
เฉาเซวียนสูดลมหายใจเข้าลึก
เขารู้สึกว่าชีวิตนี้ไม่เคยทำตัวอวดดีเช่นนี้มาก่อน แต่เมื่อคนเราถูกบีบจนถึงทางตัน ศักดิ์ศรีจะสำคัญอันใด? อาหารไม่หอมหวนหรือไร?
“สามสิบปีเหอซี สามสิบปีเหอตง อย่าดูแคลนคนหนุ่มที่ยังยากจน!”
ทันทีที่ถ้อยคำนี้หลุดออกมา ผู้คนที่มุงดูอยู่รอบด้านก็เงียบลงชั่วขณะ
คุณชายหลายคนที่เมื่อครู่ยังหัวเราะเยาะพลันหุบยิ้ม ต่างสบตากัน วาจานี้แม้สามัญ แต่เป็นถ้อยคำแสดงความมุ่งมั่นที่ชาวบ้านแดนเหนือกล่าวกันอยู่เสมอ เมื่อออกจากปากขอทานกลับแฝงบารมีบางอย่างที่ยากจะบรรยาย
เสียงราบเรียบพลันดังมาจากภายในอาคาร “ด้านนอกเกิดเรื่องใดขึ้น เหตุใดจึงเอะอะโวยวาย?”
ฝูงชนแหวกทางออกโดยอัตโนมัติ
บัณฑิตวัยกลางคนในชุดเขียวผู้หนึ่งเดินออกมาจากด้านใน สวมผ้าโพกศีรษะทรงเหลี่ยม ใบหน้าซูบผอม นั่นคืออาจารย์ผู้ตรวจคัดเลือกแห่งจวนจิ้นอ๋อง ผู้รับผิดชอบงานเอกสารและการสอนโดยเฉพาะ
เขากวาดตามองเฉาเซวียน ก่อนมองผู้ติดตาม แล้วขมวดคิ้วกล่าวว่า “วันนี้เป็นงานชุมนุมวรรณศิลป์ แต่กลับส่งเสียงเอะอะหน้าประตู นี่มันเรื่องอะไรกัน?”
ผู้ติดตามรีบประสานมือคำนับ “ท่านอาจารย์ ขอทานผู้นี้ดึงดันจะเข้าไปในอาคาร บ่าวขัดขวางไม่อยู่...”
เฉาเซวียนไม่รอให้เขาพูดจบ ก้าวไปข้างหน้าหนึ่งก้าว ประสานมือคำนับกล่าวว่า
“ท่านอาจารย์ ข้ามิใช่ขอทาน เพียงประสบเคราะห์ระหว่างเดินทาง อาภรณ์จึงขาดรุ่งริ่งไปบ้าง ในเมื่อจวนของท่านประกาศเชิญชวนผู้คนเข้าร่วมงานชุมนุมวรรณศิลป์ ย่อมเปิดกว้างให้ผู้มีความสามารถ มิปฏิเสธผู้มาเยือนมิใช่หรือ?”
อาจารย์ผู้ตรวจคัดเลือกหรี่ตาลงเล็กน้อย
ชั่วชีวิตของเขาพบเห็นผู้คนมานับไม่ถ้วน แม้ชายหนุ่มเบื้องหน้าจะมอมแมมสกปรก ทว่าคำพูดกลับเป็นระเบียบชัดเจน แววตาเผยประกายคมกล้าที่ไม่อาจอธิบายได้
ยิ่งไปกว่านั้น วาจา “อย่าดูแคลนคนหนุ่มที่ยังยากจน” นั้น เหล่าบุคคลสำคัญหลายคนในอาคารก็ได้ยินแล้ว
“ย่อมเป็นเช่นนั้น” อาจารย์ผู้ตรวจคัดเลือกกล่าวเรียบ ๆ “ในเมื่อเจ้าบอกว่าคัดเลือกผู้มีความสามารถทางอักษร เช่นนั้นจงแต่งบทกวี ณ ที่นี้ หากได้ระดับอี่ซ่าง ก็เข้าอาคารได้”
สิ้นคำ ผู้คนที่มุงดูอยู่ก็ส่งเสียงฮือฮา
แต่งบทกวีสด ๆ ทั้งยังต้องได้ระดับอี่ซ่างหรือ?
มาตรฐานการตัดสินของงานชุมนุมวรรณศิลป์จวนจิ้นอ๋องเข้มงวดมาแต่ไหนแต่ไร ระดับอี่ซ่างนับเป็นชั้นยอด บัณฑิตทั่วไปเตรียมตัวมาหลายวันก็ใช่ว่าจะได้ ขอทานผู้นี้เกรงว่าจะต้องขายหน้าตรงนั้น
เฉาเซวียนหรี่ตาลง รอบด้านเงียบสงัดแล้ว สายตาทุกคู่จับจ้องมาที่เขา
จู่ ๆ เขาก็รู้สึกคอแห้งผาก ในหัวมีแต่ความสับสน ยิ่งไม่ต้องพูดถึงระดับอี่ซ่าง เจี่ยเซี่ย หรือกฎสัมผัสเสียงสูงต่ำ ล้วนคิดไม่ออกแม้แต่น้อย
ทว่าความหิวโหยในท้องเตือนเขาว่าเขาต้องเข้าไป เขาจำต้องเข้าไปให้ได้
เขากวาดตามองรอบข้างโดยไม่รู้ตัว สายตาผ่านใบหน้าเยาะเย้ยของผู้ชม ผ่านมุมปากยิ้มเยาะของชายเฝ้าประตู และผ่านแววตาใคร่รู้ของอาจารย์ผู้ตรวจคัดเลือก
ทันใดนั้น สายตาของเขาก็หยุดอยู่ที่ภาพวาดซึ่งแขวนใต้ชายคา ภาพนั้นเผยให้เห็นเพียงมุมหนึ่ง เป็นรูปเหยี่ยวสยายปีก หมึกดำชุ่มฉ่ำ เปี่ยมพลังน่าเกรงขาม
นกเผิงยักษ์
แต่งบทกวีหรือ เขาทำไม่เป็น แต่ท่องบทกวีน่ะ...
เขาหลับตาลง ครั้นลืมตาขึ้นอีกครั้ง แววตาก็แน่วแน่แล้ว
“นกเผิงยักษ์โผบินขึ้นพร้อมสายลมในวันหนึ่ง ทะยานขึ้นสู่ฟ้าเก้าหมื่นลี้”
ประโยคแรกเพิ่งหลุดจากปาก คิ้วของอาจารย์ผู้ตรวจคัดเลือกก็ขยับเล็กน้อย
“แม้ลมจะหยุดพัดจนร่วงลงมา ก็ยังสามารถซัดน้ำทะเลใหญ่ให้กระเพื่อมได้”
สีหน้าของบัณฑิตหนุ่มหลายคนที่อยู่ข้าง ๆ เปลี่ยนไปแล้ว
การอ้างอิงเรื่องราว...จิตใจมุ่งมั่นเช่นนี้...
“ผู้คนเห็นข้าก็ว่าข้าผิดแผกอยู่เสมอ ได้ยินวาจาโอหังของข้าก็พากันหัวเราะเย็นชา”
เฉาเซวียนหยุดชั่วครู่ สายตากวาดผ่านใบหน้าของผู้ติดตามเฝ้าประตู ก่อนจะหยุดลงที่อาจารย์ผู้ตรวจคัดเลือก แล้วกล่าวทีละคำว่า
“แม้ท่านขงจื่อยังเกรงคนรุ่นหลัง บุรุษย่อมมิอาจดูแคลนคนหนุ่ม”
ทั้งลานเงียบกริบ แม้แต่ผู้ติดตามคนนั้นก็อ้าปากค้าง พูดไม่ออก
อาจารย์ผู้ตรวจคัดเลือกจ้องเฉาเซวียนอยู่นานถึงห้าลมหายใจ
บทกวีนี้แต่งขึ้นฉับพลัน ถ้อยคำประณีตเป็นระเบียบ พลังยิ่งใหญ่เกรียงไกร อ้างอิงเรื่องจาก ‘ท่องเที่ยวอย่างเสรี’ ของจวงจื่อ และยืมวาจา “คนรุ่นหลังน่าครั่นคร้าม” ของขงจื่อมาเสียดสีผู้ที่ดูแคลนคนอื่น
มิใช่เพียงสมควรได้ระดับอี่ซ่าง ต่อให้ประเมินในงานชุมนุมวรรณศิลป์วันนี้ ก็ยังคู่ควรกับระดับเจี่ย
ทันใดนั้น เสียงปรบมือก็ดังมาจากภายในอาคาร
คุณชายหนุ่มในชุดแพรสีขาวนวลยืนอยู่ข้างราวชั้นสอง ปรบมือพลางหัวเราะกล่าวว่า “บทกวีดี! วาจา ‘บุรุษย่อมมิอาจดูแคลนคนหนุ่ม’ ช่างยอดเยี่ยม! ท่านอาจารย์ ผู้มีความสามารถเช่นนี้จะปฏิเสธไว้หน้าประตูได้อย่างไร?”
เฉาเซวียนเงยหน้ามอง คุณชายผู้นั้นอายุยี่สิบต้น ๆ ใบหน้าดุจหยก คิ้วคมเข้ม ดวงตาปลอดโปร่ง
อาจารย์ผู้ตรวจคัดเลือกประสานมือคำนับ “คุณชายลู่”
คุณชายลู่หรือ?