จุดลงชื่อบรรดารัฐมนตรี
จุดลงชื่อบรรดาอธิบดีกรม
จุดลงชื่อบรรดาหัวหน้ากอง
หัวหน้าแผนกเร่งพยายามอีกนิดก็จะมีจุดลงชื่อแล้ว
เรื่องราวนี้เป็นนวนิยายล้วน หากมีความคล้ายคลึงกับสิ่งใด ถือเป็นเหตุบังเอิญทั้งสิ้น
………………
……
เดือนหก ปี 92
คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยฮั่นตง ห้องทำงานรองคณบดีหลิวฉางหย่วน
“ว่าไงนะ เจ้าจะสมัครใจขอไปหน่วยฐานราก ไปแนวหน้าปราบปรามยาเสพติดงั้นรึ”
(พานเจ๋อหลิน ปริญญาตรีคณะนิติรัฐศาสตร์ ปริญญาโทคณะบริหารธุรกิจ ตามตรรกะปกติไม่อาจไปหน่วยปราบปรามยาเสพติดได้ แต่ฉีถงเหว่ยก็มาจากคณะนิติรัฐศาสตร์ เขาไม่เป็นไปตามตรรกะปกติ สามารถไปหน่วยปราบปรามยาเสพติดได้ พานเจ๋อหลินก็ย่อมไปหน่วยปราบปรามยาเสพติดได้เช่นกัน)
ถ้วยชาจื่อซาในมือรองคณบดีหลิวฉางหย่วนกระแทกขอบโต๊ะทำงานดัง ‘เคร้ง’ ชาร้อนกระฉอกลวกปลายนิ้วเขาจนชา แต่กลับไม่ทันได้ปัดเช็ด
เขาเบิกตากว้าง สำรวจมองชายหนุ่มที่ยืนอยู่ตรงหน้าตั้งแต่หัวจรดเท้า แววตานั้น ประหนึ่งมองคนโง่เขลาที่อ่านตำราจนสมองเสื่อม ในแววตาตื่นตะลึงของเขายังแฝงไว้ด้วยความเจ็บปวดรวดร้าวยิ่งนัก
พานเจ๋อหลินยืนตัวตรงดิ่ง ปกเสื้อเชิ้ตติดกระดุมเรียบกริบ ไม่อาจปกปิดความดื้อรั้นบนใบหน้าได้เลย
เขาสบสายตาหลิวฉางหย่วน พยักหน้า น้ำเสียงมั่นคงไร้ซึ่งคลื่นลมใด ๆ “ใช่แล้ว ท่านคณบดี ข้าคิดดีแล้ว ขอสมัครย้ายไปหน่วยปราบปรามยาเสพติดเหยียนไถ”
หลิวฉางหย่วนเอนหลังพิงพนักเก้าอี้อย่างแรง นิ้วมือเคาะพื้นโต๊ะด้วยความหงุดหงิด ในใจอดถอนหายใจไม่หยุดไม่ได้
เด็กคนนี้ปกติก็เฉลียวฉลาดพอตัว ไม่ว่าจะเจอปัญหาใดก็พูดเพียงครั้งก็เข้าใจ ช่วงนี้อย่าได้เป็นเพราะวิทยานิพนธ์จบการศึกษาทำให้สมองผิดปกติไปแล้วกระมัง
พึงรู้เถิดว่า วุฒิการศึกษาของพานเจ๋อหลินนั้น นับว่ายอดเยี่ยมในมหาวิทยาลัยฮั่นตงทั้งมวล
ปริญญาตรีเป็นสาขานิติศาสตร์ของมหาวิทยาลัยฮั่นตงเอง ตอนเรียนปริญญาตรีก็สอบผ่านประกาศนียบัตรด้านกฎหมายหลายใบ ปริญญาโทยังเจาะลึกเศรษฐศาสตร์ รอบรู้กฎการดำเนินงานของตลาดการเงินดุจฝ่ามือ เป็นบุคลากรสหวิทยาการโดยแท้
การจัดสรรงานเมื่อจบการศึกษาครั้งนี้ ไม่ทันให้ทางคณะออกแรง ก็ถูกสำนักงานอัยการจังหวัดแผนกอาชญากรรมเศรษฐกิจจองตัวไว้แต่แรก
นั่นเป็นหน่วยงานหลักของมณฑลโดยตรง เป็นสถานที่ซึ่งคนนับไม่ถ้วนยัดเยียดเบียดเสียดแทบตายก็อยากเข้าไป
ตามธรรมเนียมแล้ว เพียงพานเจ๋อหลินปฏิบัติหน้าที่ในสำนักงานอัยการจังหวัดแผนกอาชญากรรมเศรษฐกิจอย่างสงบเรียบร้อยครบหนึ่งปี ตำแหน่งเทียบเท่ารองหัวหน้ากองก็มั่นคงดุจตอกตรึง
แม้ตำแหน่งเทียบเท่ารองหัวหน้ากองมิอาจได้รับตำแหน่งปฏิบัติการทันที แต่ในระบบราชการนั้น เงินเดือนสวัสดิการขึ้นก่อนแล้ว ตำแหน่งจริงจะยังห่างไกลอยู่อีกหรือ
หลิวฉางหย่วนเคยพบเห็นคนมากมาย เพื่อตำแหน่งเทียบเท่ารองหัวหน้ากอง ตรากตรำจนผมหงอกขาว สูญเสียเลือดเนื้อจนเหือดแห้ง บางคนกระทั่งยามเกษียณอายุ ก็ยังไม่อาจแตะต้องธรณีประตูตำแหน่งรองหัวหน้ากองได้เลย
ส่วนพานเจ๋อหลินนั้น ช่างเถิด ไพ่ดีทั้งสำรับกำอยู่ในมือ กลับดื้อดึงจะโดดลงสู่โคลนตมของหน่วยฐานราก แถมยังเป็นแนวหน้าปราบปรามยาเสพติดที่อันตรายที่สุดอีกด้วย
“เจ้ารู้หรือไม่ว่าตนเองกำลังพูดอะไร” น้ำเสียงหลิวฉางหย่วนทุ้มลงหลายส่วน แฝงความหมายเชิงเกลียดไม่เอาถ่าน “แผนกอาชญากรรมเศรษฐกิจคือที่ใด ที่นั่นได้สัมผัสกับคดีใหญ่คดีสำคัญระดับทั้งมณฑล ติดตามบรรดาผู้นำอาวุโสเหล่านั้น สิ่งที่ได้พบเห็นในหนึ่งปีมีมากกว่าที่เจ้าทำงานในหน่วยฐานรากสิบปี ไหนเลยจะกล่าวถึงตำแหน่งเทียบเท่ารองหัวหน้ากองในอีกหนึ่งปีข้างหน้า เป็นเพดานสูงสุดตลอดชีวิตของผู้คนมากมาย เจ้าช่างเถิด พอจะทิ้งก็ทิ้งเลยรึ”
ในดวงตาพานเจ๋อหลินกลับซ่อนความดึงดันที่ผู้อื่นยากจะเข้าใจไว้ “ท่านคณบดี ข้าทราบดีว่าเวทีของสำนักงานอัยการจังหวัดนั้นดี แต่ข้ารู้สึกตลอดมาว่า ในภายภาคหน้า หากต้องการปฏิบัติหน้าที่ให้ดียิ่งขึ้น ก็จำต้องไปฝึกฝนที่หน่วยฐานราก หน่วยฐานรากคือแนวหน้าแท้จริง ที่นั่นมีกรณีศึกษาที่สดใหม่ที่สุด มีการเผชิญหน้าโดยตรงที่สุด ข้าอยากไปเรียนรู้อย่างหนักแน่นที่นั่น ทำคดีสักสองสามคดีอย่างแท้จริง”
“หนักแน่น งั้นรึ แท้จริง งั้นรึ” หลิวฉางหย่วนถูกขำจนกรุ่นโกรธ ชี้นิ้วไปที่จมูกเขา “ที่ที่เจ้าอยากไปน่ะอันตรายเพียงไหน เจ้ารู้หรือไม่ ต้องประมือกับพวกเดนตายที่ไม่กลัวตายทั้งวันทั้งคืน ประมาทเพียงนิดเจ้าก็จบสิ้นแล้ว มหาวิทยาลัยฮั่นตงของเราสร้างนักศึกษาปริญญาโทออกมาสักคนง่ายหรือไร หลายปีถึงสร้างได้สักคน หากเจ้าไปที่นั่นได้ไม่กี่วันก็พลีชีพเสียแล้ว นี่มิใช่ความสูญเสียของชาติบ้านเมืองหรอกรึ”
พานเจ๋อหลินยังคงมีท่าทางดึงดันเช่นเดิม ความมุ่งมั่นในดวงตาไร้การเปลี่ยนแปลงใด ๆ เขามิได้ถูกคำพูดของหลิวฉางหย่วนขู่ให้หวาดหวั่น “ท่านคณบดี ข้ามิกลัวความลำบาก และมิกลัวความตาย เมื่อเทียบกับแผนกอาชญากรรมเศรษฐกิจแล้ว ข้ายิ่งอยากไปทำเรื่องที่มีความหมายแท้จริงในหน่วยฐานราก นอกจากนี้ข้าฝึกหมัดปาจี้มาตั้งแต่เล็ก สามห้าคนอย่าหวังจะเข้าใกล้ตัวข้าได้ ฉะนั้น ท่านไม่ต้องกังวลความปลอดภัยของข้า”
หลิวฉางหย่วนมองเขา ครู่หนึ่งก็พูดอะไรไม่ออก แสงอาทิตย์นอกหน้าต่างสาดลอดผ่านช่องว่างใบไม้ สาดทอดเงาด่างพร้อยบนโต๊ะทำงาน เขามองดูชายหนุ่มตรงหน้า จู่ ๆ ก็รู้สึกว่า ตนเองเหมือนไม่เคยเข้าใจนักศึกษาผู้นี้ที่มักกอดตำราเล่มหนา อยู่ในห้องสมุดทีละทั้งวันทั้งคืนอย่างถ่องแท้มาก่อน
เขานิ่งเงียบอยู่นาน ในที่สุดก็ถอนหายใจยาวช้า ๆ หยิบปากกาบนโต๊ะ ปลายนิ้วถูคลึงด้ามปากกาเย็นเฉียบ น้ำเสียงแฝงความจนใจหลายส่วน “เจ้านี่นะ...ช่างเถิด.... หนังสือสมัครใจ ข้าจะช่วยยื่นส่งให้ แต่ขอพูดคำหยาบไว้ก่อน หนทางของหน่วยฐานราก เจ้าเลือกเอง คลาน ก็ต้องคลานไปจนสุดทาง”
บนใบหน้าพานเจ๋อหลินในที่สุดก็เผยรอยยิ้มจาง ๆ เขาก้มตัวเล็กน้อย น้ำเสียงเปี่ยมด้วยความซาบซึ้ง “ขอบพระคุณท่านคณบดี ข้าจะไม่เสียใจ”
หลิวฉางหย่วนโบกมือ เป็นสัญญาณบอกให้พานเจ๋อหลินไปได้
พานเจ๋อหลินโค้งคำนับหลิวฉางหย่วนอย่างลึกซึ้งครั้งหนึ่งจึงหมุนกายจากไป
“เมื่อไปถึงแนวหน้าแล้วต้องให้ความสำคัญกับการปกป้องความปลอดภัยของตนเองเป็นอันดับแรก ตราบใดที่ยังมีชีวิตอยู่ ก็ย่อมจับกุมอาชญากรได้มากขึ้น”
เมื่อเดินถึงประตู เบื้องหลังพลันมีเสียงตักเตือนของหลิวฉางหย่วนดังขึ้น
“ข้าจะระมัดระวัง”
……
พานเจ๋อหลินเป็นผู้หวนเกิดใหม่ จวบจนบัดนี้เขาหวนเกิดใหม่ได้สามปีแล้ว
ชาติก่อนเขามิได้เรียนต่อปริญญาโท หากแต่หลังจากจบปริญญาตรีก็มุ่งมั่นเต็มกำลังเข้าสู่ระบบราชการ
กว่ายี่สิบปีที่ตะเกียกตะกาย เริ่มจากเสมียนชั้นผู้น้อยในหน่วยฐานราก คืบคลานก้าวแล้วก้าวเล่า พยายามจนขมับขาวโพลน ในที่สุดก็อาศัยผลงานที่จับต้องได้และชั้นเชิงการจัดการที่รัดกุมไร้ช่องโหว่ ไต่ขึ้นมาถึงตำแหน่งหัวหน้าแผนก
เมื่อเห็นว่าธรณีประตูตำแหน่งรองอธิบดีก็อยู่แค่ตรงหน้า ก้าวต่อไปอีกเพียงก้าวเดียว ภายภาคหน้าได้รับสวัสดิการตำแหน่งอธิบดีแล้วเกษียณ ใช้บั้นปลายชีวิตอย่างสุขสบายผาสุก ล้วนเป็นเรื่องงดงามที่มั่นคงดุจตอกตรึง
น่าเสียดาย ฟ้ามิอาจดลให้ทุกสิ่งสมปรารถนา
พายุร้ายลูกหนึ่งกรรโชกกวาดล้างฮั่นตงอย่างฉับพลัน รองเลขาธิการคณะกรรมการมณฑลเกาอวี้เหลียงถูกปลดลงจากตำแหน่ง
เมื่อต้นไม้ล้ม บรรดาวานรก็สลายหาย กลุ่มศิษย์เก่าคณะนิติรัฐศาสตร์มหาวิทยาลัยฮั่นตง ตกเป็นเป้าโจมตีในชั่วพริบตา
ขอสวรรค์เป็นพยาน เขาพานเจ๋อหลินชาติก่อนบริสุทธิ์ผุดผ่อง มิต้องพูดถึงสถานที่อัปรีย์เช่นซานสุ่ยกรุ๊ปเลย แม้แต่มิตรสหายที่จะนั่งดื่มน้ำชากับพวกฉีถงเหว่ยสักครั้งก็ไม่มี ยิ่งไม่ต้องพูดถึงอุบายสกปรกอย่าง 'เรียนภาษาต่างประเทศ' ที่ไม่อาจเปิดเผยได้ เขาไม่เคยข้องแวะกับเรื่องละเมิดกฎหมายผิดวินัยแม้แต่น้อยนิด
แต่ทว่า เมื่อตราประทับของขั้วอำนาจถูกตีตราแล้ว จะลอกออกง่ายดายเพียงนั้นหรือ
ก็เพราะชั้นเชิงความสัมพันธ์ระหว่างอาจารย์กับศิษย์นี่เอง เขาจึงกลายเป็น 'กากเดนของเกาอวี้เหลียง'
สอบสวนถี่ถ้วนอยู่นานหลายเดือน กลับสืบหาหลักฐานใดไม่ได้ ในที่สุดได้แต่ถีบเขาจากตำแหน่งที่มีอำนาจจริง ไปยังหอจดหมายเหตุ
ท้ายที่สุด เขาใช้ชีวิตสูญเปล่าที่หอจดหมายเหตุเกือบสิบปี ตรอมใจสิ้นลมอย่างคับแค้น
นี่ยังถือว่าเขามีภูมิหลังสะอาด มิถูกขั้วของโหวกับซาจับจุดอ่อนได้แม้แต่น้อย มิเช่นนั้น สิ่งที่รอเขาอยู่ก็มิใช่หอจดหมายเหตุที่เงียบเหงา หากแต่เป็นจักรเย็บผ้าเบื้องหลังลูกกรงเหล็กแล้ว
สามปีก่อน พร้อมกับความคับแค้นและความไม่ยินยอมของชาติก่อน พานเจ๋อหลินหวนเกิดใหม่กลับมายังฤดูร้อนที่จบการศึกษาปริญญาตรีคณะนิติรัฐศาสตร์มหาวิทยาลัยฮั่นตง
เพื่อไม่ให้ซ้ำรอยเดิม เขาปฏิเสธโอกาสได้รับการจัดสรรเข้าสู่ระบบราชการโดยตรงอย่างนอบน้อม ภายใต้คำแนะนำของหัวหน้าคณะนิติรัฐศาสตร์เกาอวี้เหลียง ผสานกับความพยายามของตนเอง เขาสอบเข้าเป็นนักศึกษาปริญญาโทของคณะเศรษฐศาสตร์มหาวิทยาลัยฮั่นตง กลายเป็นบุคลากรสหวิทยาการอันดับต้น ๆ ของมหาวิทยาลัยฮั่นตง
ออกจากห้องทำงานคณบดีหลิวฉางหย่วนแล้ว พานเจ๋อหลินมิได้กลับหอพัก หากแต่ขึ้นคร่อมจักรยานสองแปดคานคันเก่าคร่ำของเขา ส่งเสียงดังกราวกราวขี่ไปทางคณะนิติรัฐศาสตร์
อาคารสำนักงานคณะนิติรัฐศาสตร์มหาวิทยาลัยฮั่นตง เป็นสิ่งก่อสร้างคอนกรีตเสริมเหล็กยุคหกสิบโดยทั่วไป ผนังด้านนอกสีเทาหม่นปกคลุมด้วยไม้เลื้อยสีเขียวหม่น เมื่อลมพัด ใบไม้สั่นไหวซู่ซ่า ประหนึ่งกำลังพึมพำเล่าเรื่องราวเก่าแก่หลายปี
ปูนขาวบนผนังแตกร่อนมาตั้งนานแล้ว เผยให้เห็นอิฐแดงเป็นหลุมเป็นบ่อ ซอกอิฐตรงมุมผนังมีต้นหญ้าหางหมาสองสามต้นงอกขึ้นมา สั่นไหวโยกเยกในสายลมร้อนของเดือนหก
ทั้งอาคารแผ่กลิ่นอายเก่าคร่ำแต่เคร่งขรึม เฉกเช่นนักศึกษารุ่นแล้วรุ่นเล่าที่มันสร้างออกมา แฝงไว้ด้วยความรอบคอบและความหนักแน่นที่ฝังลึกในกระดูก
พานเจ๋อหลินบีบห้ามล้อ จักรยานส่งเสียงเอี๊ยดหยุดอยู่ใต้ต้นหลิวเก่าแก่คุ้นหน้าคุ้นตาต้นนั้น
เขาจอดจักรยานให้มั่นคง ยกมือเช็ดเหงื่อบนหน้าผาก เงยศีรษะขึ้น สายตามองตรงแน่วไปยังหน้าต่างบานริมตะวันออกสุดของชั้นสาม
กระจกหน้าต่างบานนั้นถูกเช็ดจนเงางาม มองเห็นโครงร่างโต๊ะทำงานด้านในได้ราง ๆ ที่นั่นเอง ก็คือห้องทำงานของหัวหน้าคณะนิติรัฐศาสตร์เกาอวี้เหลียง