# ตอนที่ 82 ยกความชอบให้กัน
เซี่ยอู่ตามซุนเจินเดินเลี่ยงไปด้านข้างสองสามก้าว ถามว่า "ซุนจวินมีธุระอันใดหรือ" พลางขยิบตา นึกเดาเอาเองว่าทายใจซุนเจินถูก จึงยิ้มแกล้งเย้าว่า "หรือจะถามข้าว่า ความชอบคืนนี้จะแลกเป็นบำเหน็จได้สักเท่าใด"
เรื่องที่ซุนเจินอยากกล่าวไม่ใช่เรื่องนี้ ทว่าในเมื่อเขาเปิดประเด็นมาแล้ว ก็จึงคล้อยตามว่า "กำลังจะขอเรียนถามเซี่ยจวินพอดี"
ในยุคฮั่นนี้ หนทางเข้ารับราชการมีหลากหลาย ที่พบบ่อยที่สุดมีสามทาง ทางหนึ่งคือการคัดสรร เช่น การเสนอชื่อเซี้ยวเหลียน เหมาไฉ บัณฑิตผู้ทรงคุณธรรมเที่ยงตรง ตลอดจนวิชาแจ้งคัมภีร์ แจ้งกฎหมาย เป็นต้น ทางหนึ่งคือการเรียกใช้ ถูกสำนักเสนาบดี ส่วนมณฑล ข้าหลวงมณฑล หรือที่ว่าการอำเภอเรียกตัวเข้ารับราชการโดยตรง อีกทางหนึ่งคือสายเสมียน เริ่มจากเสมียนชั้นเล็ก สั่งสมความชอบค่อย ๆ เลื่อนตำแหน่งขึ้นไป นอกจากนี้ ยังมีการเรียกตัว การคัดเลือกหลาง การเข้ากองทัพ เป็นต้น
ซุนเจินไม่ได้เข้ารับราชการด้วยการคัดสรร ไม่ได้ด้วยการถูกเรียกใช้ หากเดินด้วย "สายเสมียน" คือ "เรียนดีแล้วรับราชการ เริ่มจากบ้านนาตำบล ตั้งต้นที่เสมียนเล็กผู้ช่วยงาน... สั่งสมปีเดือน... เลื่อนเป็นเจ้าเมืองข้าหลวง เข้าสู่ตำแหน่งสูงในราชสำนัก"
เซี่ยอู่ก็เช่นเดียวกับเขา เข้ารับราชการด้วยสายเสมียน แรกเริ่มทำงานในอำเภอ เรียนรู้งานเสมียน ต่อมาเป็นเสมียนในอำเภอ เป็นเสมียนเล็กกินเงินวัดอยู่หลายปี ด้วยสั่งสมความชอบจนได้รับความชื่นชมจากเจ้าเมืองในเวลานั้น จึงถูกเสนอชื่อขึ้นไปยังมณฑล ได้รับเลื่อนเป็น "มีเซ่อฟู" เพราะมีประสบการณ์เช่นนี้ แม้ยศไม่ใหญ่ แต่เขาก็คุ้นเคยกับการเข้ารับราชการและการเลื่อนตำแหน่งในสายเสมียนนี้ดี
เขาครุ่นคิดครู่หนึ่ง กล่าวว่า "การเข้ารับราชการของเสมียน ไม่พ้นสองคำว่า 'ฝาเยว่' ฝาคือการสั่งสมความชอบ เยว่คือประสบการณ์... ซุนจวินแม้เพิ่งเป็นนายกองศาลาเพียงสามเดือน ประสบการณ์ยังไม่ยาวนาน แต่ข้าได้ยินว่า นับแต่ท่านรับตำแหน่งนายกองศาลา ไม่เพียงไม่เคยลาหยุดหรือกลับบ้านในเวลาราชการ หากยังสละวันพักหลายครั้ง ใส่ใจราชการยิ่งนัก ด้านการเข้างานนับเป็นเลิศชั้นหนึ่ง พอชดเชยประสบการณ์ที่ยังน้อยได้" "ลาหยุด" คือการขอลา "กลับบ้านส่วนตัว" คือกลับบ้านในเวลาทำการปกติ อย่างแรกยังพอทำเนา อย่างหลังเป็นข้อห้ามเข้มงวด
"...คะแนนประเไม่นของท่านเลิศแล้ว ทีนี้ว่าด้วยการสั่งสมความชอบ ท่านเป็นนายกองศาลาสามเดือน ชี้นำผู้คนสู่ความดี ปราบผู้มีอิทธิพลให้สยบ จัดซื้อต้นหม่อนให้ราษฎร สงเคราะห์คนชราโดดเดี่ยว ทั้งศาลาล้วนเปรมปรีดิ์ร่ายรำ ราษฎรในเขตล้วนยกท่านเป็นดั่งบิดามารดา อีกทั้งฝึกฝนราษฎรในหมู่บ้านเตรียมรับโจรหน้าหนาว ทำให้โจรครั่นคร้าม ไม่กล้าล่วงล้ำเขตแดน คืนนี้ยิ่งเด็ดเดี่ยวกล้าหาญ กล้ารับภาระ ควบม้าไปช่วยเขตเพื่อนบ้าน นับว่าเป็นความชอบพิเศษ ความชอบของท่านสั่งสมไว้มากนัก"
"...ใส่ใจราชการก็มาก สั่งสมความชอบก็มาก ฉะนั้นไม่ว่าจะนับด้านการเข้างานหรือด้านความชอบ ตั้งแต่ต้นปีมานี้ บรรดาเสมียนทั่วทั้งอำเภอ ไม่มีผู้ใดเหนือท่าน ในบัญชีฝาเยว่ ท่านย่อมเป็น 'ที่หนึ่ง' แน่ ข้าได้ยินมาว่า เจ้าเมืองคิดอยากเลื่อนท่านเป็นขุนนางอำเภอแต่ก่อนแล้ว เมื่อรวมกับความชอบคืนนี้ ย่อมต้องได้เลื่อนขั้นข้าม มากก็ห้าวัน น้อยก็สามวัน หนังสือคำสั่งจากอำเภอต้องมาถึงแน่..." เขาตบสายถักสีเขียวบนตัว ยิ้มกล่าวว่า "ต้องมีสายถักสีเขียวมอบแก่ซุนจวินแน่ ผ้าโพกแดงบนหัวซุนจวินก็ควรถูกเปลี่ยนได้แล้ว ฮ่าฮ่า"
"บัญชีฝาเยว่" ก็คือบัญชีความชอบ เป็นหลักฐานในการเลื่อนตำแหน่งของเสมียน ผู้ใดสร้างความชอบ ย่อมต้องมีบันทึกในบัญชี "ท่านย่อมเป็นที่หนึ่ง" คำว่า "ที่สุด" ก็คือลำดับแรก ในการเลื่อนตำแหน่งของเสมียนนั้น ราชสำนักให้ความสำคัญกับการคัดเลือกผู้เป็นเลิศที่สุด ผู้ใดได้คะแนนเป็นที่หนึ่งในการประเไม่นล้วนได้รับการเลื่อนตำแหน่ง ได้รับความไว้วางใจ ก็คือที่ว่ากันว่า "ประเไม่นที่สุดแล้วเลื่อนตำแหน่ง" ส่วนผู้มีความสามารถพิเศษ ผลงานเด่นชัด ยิ่งมักได้รับการเลื่อนขั้นข้าม คือ "เลื่อนขั้นกระโดด"
เซี่ยอู่สมกับเป็น "เสมียนเก๋าเกม" วิเคราะห์ได้สมเหตุผลยิ่ง ซุนเจินแม้เป็นนายกองศาลาได้ไม่นาน แต่ความชอบของเขายิ่งใหญ่จริง ผลการปกครองศาลาดีเยี่ยม นับว่า "ผลงานเด่นชัด" สมควรได้ "เลื่อนขั้นกระโดด" ส่วนเรื่อง "สายถักสีเขียว" นั้น แฝงนัยว่าเจ้าเมืองครานี้มีโอกาสสูงจะมอบตำแหน่ง "ขุนนางร้อยสือ" แก่เขา นายกองศาลาเป็นเพียงเสมียนเล็กกินเงินวัด พูดกันเข้มงวดก็ยังไม่เข้าทำเนียบ ขึ้นโต๊ะใหญ่ไม่ได้ ส่วน "ขุนนางร้อยสือ" ต่างกัน เริ่มมีสิทธิ์สวมตราและสายถักได้แล้ว
เซี่ยอู่หัวเราะ "ฮ่าฮ่า" อยู่หลายที ทว่าเห็นซุนจวินกลับไร้สีหน้ายินดี ก็ฉงนนัก หยุดเสียงหัวเราะ ถามว่า "ซุนจวินกำลังจะได้เลื่อนตำแหน่ง ไยจึงไม่ยินดี"
ซุนเจินคิดในใจว่า "บรรดาขุนนางในอำเภอ ตั้งแต่กงเฉาลงมา ไม่ก้มหน้าอยู่กับเอกสาร ก็วิ่งเต้นเฝ้าประตูเจ้านาย ติดอยู่ในที่ว่าการแห่งเดียว ไร้อิสระแม้น้อย แม้เงินเดือนมากกว่า ดูสง่างามกว่า แต่ในสายตาข้ายังสู้นายกองศาลาไม่ได้ อย่างน้อยก็เป็นนายปกครองสิบลี้ คบหานักเลงผู้กล้า รวบรวมผู้คนได้... 'ขุนนางร้อยสือ' หรือ เฮอะ ข้าไม่ได้ขัดสนเงินทองนิดหน่อยนี้เลย" เหลือบมองสายถักสีเขียวบนตัวเซี่ยอู่ แล้วคิดอีกว่า "แต่ครานี้ความชอบที่ข้าสร้างไว้ก็ไม่น้อยจริง ดังที่เซี่ยอู่ว่า คงได้เลื่อนตำแหน่งแน่ ขุนนางอำเภอไม่ใช่สิ่งที่ข้าปรารถนา แต่ว่าไปแล้ว ตำแหน่ง 'มีเซ่อฟู' นี้ก็เป็นขุนนางร้อยสือเหมือนกัน"
— นี่ต่างหากคือจุดประสงค์ที่เขาดึงเซี่ยอู่มาคุยกันลำพัง คือเขาหมายตาตำแหน่งของเซี่ยอู่นี่เอง
ในใจคิดเช่นนี้ แต่ปากกล่าวเช่นนั้นไม่ได้ จึงทำสีหน้าเคร่งขรึมกล่าวว่า "เซี่ยจวินเป็น 'มีเซ่อฟู' แห่งตำบลนี้ ข้าแม้ไม่ใช่ผู้ใต้บังคับบัญชาโดยตรงของท่าน แต่ท่านก็นับเป็นผู้ใหญ่เหนือข้า คืนนี้ ข้าแม้บังเอิญสร้างความชอบเล็กน้อย แต่ไฉนจะข้ามหน้าเซี่ยจวิน ไปรับบำเหน็จและการเลื่อนตำแหน่งที่ที่ว่าการอำเภอโดยตรงอย่างหน้าด้านได้เล่า อีกอย่าง คืนนี้หากไม่ได้เซี่ยจวินบัญชาการอย่างมั่นคง ต่อให้มีซุนเจินอีกสามคนก็เกรงไม่อาจรักษาคฤหาสน์เล่าไว้ได้"
เซี่ยอู่กะพริบตาปริบ ๆ เกาหู ราวกับสงสัยว่าตนฟังผิด ถามว่า "หากไม่ได้ข้าบัญชาการอย่างมั่นคง"
"ใช่แล้ว คืนนี้ที่คฤหาสน์เล่ารอดพ้นมาได้ ประการแรกเพราะเซี่ยจวินบัญชาการมั่นคง ประการสองเพราะจั่วจวินจัดทัพในสนาม ข้าเป็นเพียงผู้อาศัยจังหวะคนอื่นทำการสำเร็จเท่านั้น ไฉนจะรับความชอบนี้แต่ผู้เดียวได้เล่า"
เซี่ยอู่ขมุบขไม่บปากสองที ราวกำลังลิ้มรสนัยในคำพูดของซุนเจิน
เขาฟังนัยของซุนเจินออกแล้ว นี่ชัดเจนว่าเป็นการ "ยกความชอบ" ทว่าเพราะเหตุใดเล่า ยกความชอบใหญ่หลวงปานนี้ให้ผู้อื่นด้วยน้ำใจ ช่างผิดวิสัยยิ่ง เขาสังเกตสีหน้าซุนเจินอย่างละเอียด ราวกำลังขบปัญหาลึกล้ำ เพียงน่าเสียดายที่ซุนเจินก้มคิ้วทอดตาต่ำ เผยให้เห็นแต่ท่าทีนอบน้อมภายนอกเท่านั้น ในเมื่อดูจากสีหน้าไม่ออก เขาก็เลยไม่เดา พูดออกมาตรง ๆ ว่า "ขอบพระคุณในน้ำใจซุนจวินที่ยกความชอบให้ข้า เพียงแต่ใจท่านปรารถนาสิ่งใด ขอได้โปรดบอกตรง ๆ เถิด"
คุยกับคนฉลาดก็สบายดีแท้ นัยในคำเซี่ยอู่คือ เงื่อนไขแลกเปลี่ยนที่ท่านยกความชอบให้ข้านั้นคืออะไร
ซุนเจินก็ไม่ปิดบัง กล่าวว่า "สายถักสีเขียวแม้ดี แต่การไปรับราชการในอำเภอ ก้มหน้าอยู่กับเอกสาร ไม่ใช่สิ่งที่ข้าปรารถนาจริง ทำงานในตำบล สร้างผลงานที่เป็นชิ้นเป็นอัน ต่างหากคือปณิธานของข้า"
"สายถักเขียวแม้ดี แต่ทำงานในตำบล" เซี่ยอู่ลูบสายถักเขียวที่เอว ถามหยั่งเชิงว่า "...ซุนจวินอยากสวมตราและสายถักของข้าหรือ" เสมียนในตำบลมีเพียง "มีเซ่อฟู" เท่านั้นที่เป็นขุนนางร้อยสือ สวมสายถักเขียวได้
ซุนเจินยิ้มไม่เอ่ยวาจา
เซี่ยอู่รู้ว่านี่คือการรับโดยปริยาย ครุ่นคิดเล็กน้อย คิดในใจว่า "ข้าเป็นเซ่อฟูมาหลายปี ไร้ความชอบก็มีความเหนื่อยยาก ที่ยังไม่ได้เลื่อนตำแหน่ง ก็เพียงเพราะยังขาดไฟอีกนิด บัดนี้ได้เขายกความชอบส่วนหนึ่งให้ ก็พอเลื่อนตำแหน่งได้แล้ว รอข้าเลื่อนตำแหน่งไป ตำแหน่งเซ่อฟูตำบลนี้ย่อมว่างลงเอง เขามาจากตระกูลซุน อีกทั้งครานี้สร้างความชอบใหญ่ จะเลื่อนขึ้นมารับก็สมควรอยู่... แม้ไม่รู้ว่าไฉนเขาจึงไม่อยากเป็นขุนนางอำเภอ กลับอยากทำงานในตำบล แต่ขอเพียงข้าเอ่ยคำดีต่อเจ้าเมืองให้เขาหลายคำ เสนอชื่อเขา อีกทั้งมีคหบดีใหญ่ในตำบลอย่างเล่าอ่งและตระกูลเฝิงถวายฎีกาสรรเสริญ การรับช่วงตำแหน่งเซ่อฟูเห็นจะเป็นไปได้อยู่"
คิดตกลงใจแล้ว เขารู้สึกว่ามีโอกาสเก้าในสิบ จึงไม่ได้แกล้งปฏิเสธให้เสียมารยาท กล่าวอย่างเปิดเผยว่า "ในเมื่อท่านมีปณิธานเช่นนี้ ข้าย่อมยินดีช่วย แม้ตามธรรมเนียมแล้ว เซ่อฟูมักเป็นคนในตำบลนี้ แต่ท่านเป็นบุตรหลานตระกูลผู้ดี ปกครองศาลาก็มีผลงานดีเยี่ยม อีกทั้งได้รับการสำนึกสรรเสริญจากตระกูลใหญ่อย่างเล่าและเฝิงในตำบล การรับช่วงตำแหน่งข้าเห็นจะไม่มีปัญหา"
ซุนเจินคำนับลึกถึงพื้น "เช่นนั้น ขอบพระคุณเซี่ยจวินยิ่ง"
"ไยต้องเกรงใจถึงเพียงนี้ ท่านขอบใจข้า ข้าขอบใจท่าน ต่างได้ประโยชน์ทั้งสองฝ่าย" เซี่ยอู่หัวเราะหึ ๆ แล้วกล่าวอย่างขำขันว่า "ก็ไม่เสียทีที่ข้าแซ่เซี่ย (เซี่ย=ขอบคุณ)"
"ยังมีคำขอที่ไม่บังควรอีกข้อหนึ่ง"
"เชิญว่ามาเถิด"
"ตู้หม่ายฉิวเต้าประจำศาลานี้ รักษาหน้าที่มาตลอด เฉินเปาพลศาลาก็ขยันขันแข็งรับผิดชอบเสมอ คืนนี้ ทั้งสองคน คนหนึ่งรวบรวมราษฎรในหมู่บ้าน ควบม้ามาช่วยเร่งด่วน อีกคนตามข้าปราบโจร บุกตะลุยอยู่แนวหน้า ล้วนมีความชอบ หากข้าได้เลื่อนเป็นเซ่อฟูดังคำมงคลของท่านจริง ตำแหน่งนายกองศาลาฝานหยาง ข้าเห็นว่าตู้หม่ายเหมาะสมพอดี ส่วนตำแหน่งฉิวเต้า เฉินเปาก็พอรับได้"
"ซุนจวิน ท่านช่างเป็นวิญญูชนผู้เมตตาเอื้อเฟื้อจริง ๆ ทั้งยกความชอบให้ข้า ทั้งไม่ลืมผู้ใต้บังคับบัญชา ท่านวางใจเถิด ข้าจักช่วยเสนอชื่อท่านแน่"
ถ้อยคำซุนเจินพูดได้ไพเราะ แท้จริงการที่เขาเสนอชื่อตู้หม่ายและเฉินเปานั้นล้วนออกมาจากความเห็นแก่ตน
เขาอยู่ศาลาฝานหยางสามเดือน หว่านบุญคุณไปทั่วทั้งศาลา ไม่หวังผลตอบแทน เพื่อสิ่งใดเล่า ก็เพื่อสร้างฐานกำลังของตน บัดนี้พอเห็นผลบ้าง มีกองกำลังเตรียมรับโจรร้อยกว่าคน ย่อมไม่อยากสละไปเพราะการเลื่อนตำแหน่ง ก็เพราะเหตุนี้ จึงเสนอชื่อตู้หม่ายที่รู้ใส้รู้พุงให้รับช่วงตำแหน่งนายกองศาลาฝานหยาง แล้วให้เฉินเปาเป็นรอง เช่นนี้ก็จะควบคุมกองกำลังนี้ไว้ในมือต่อไปได้
สองคนคุยกันลำพังเสร็จ เซี่ยอู่เรียกจั่วฉิ่วมา บอกความประสงค์ของซุนเจินอย่างนุ่มนวล
จั่วฉิ่วในฐานะหยวนจ้าว มีหน้าที่เตรียมรับโจรจับผู้ร้าย เรื่องคืนนี้ เซี่ยอู่อาจหลุดพ้นความรับผิดชอบได้ แต่เขาหลีกเลี่ยงไม่พ้น กำลังหนักใจว่าจะอธิบายต่อนายอำเภออย่างไร ทันใดได้ยินว่าซุนเจินตั้งใจยกความชอบส่วนหนึ่งให้ ราวกับโชควาสนาหล่นจากฟ้า ดีใจเหลือล้น มองซุนเจินดุจดังผู้มีพระคุณ ไฉนจะมานึกถึงเจตนาของซุนเจินได้เล่า รับปากเป็นมั่นเหมาะว่า "ข้าน้อยบังอาจครองตำแหน่งหยวนจ้าว อย่างอื่นไม่กล้ารับปาก แต่ในเรื่องการแต่งตั้งนายกองศาลาและฉิวเต้า ก็พอพูดได้สองสามคำอยู่ จักสุดกำลังเสนอชื่อตู้หม่ายและเฉินเปาแน่"
...
สามคนแลกเปลี่ยนเสร็จสิ้น ต่างยินดีถ้วนหน้า
เซี่ยอู่กับจั่วฉิ่วไม่กล้ารั้งรอนาน คุมตัวโจรสามคนนั้น พาผู้เสียหายตันอ่งรีบเดินทางไปอำเภอกลางดึก ตอนพวกเขามาไม่ได้พาคนมามากนัก ซุนเจินจึงให้ยืมตู้หม่ายกับเฉินเปาแก่ทั้งสอง แล้วคัดนักเลงอีกหลายคน ให้ร่วมรับหน้าที่เป็นบริวารคุมส่ง
ก่อนแยกจากกัน ซุนเจินเรียกตู้หม่ายกับเฉินเปามาใกล้ตัวเป็นพิเศษ กล่าวอย่างมีนัยลึกซึ้งว่า "คืนนี้ พวกท่านสองคนสร้างความชอบไว้ไม่น้อย ไปถึงอำเภอแล้ว หากมีโอกาสได้เข้าพบเจ้าเมือง พึงจดจำไว้ว่าต้องแสดงตัวให้ดี"
ตู้หม่ายกับเฉินเปาไม่ใช่คนโง่ เดาเจตนาซุนเจินออกในทันที ตู้หม่ายตื้นตันจนหน้าแดงก่ำ รับคำซ้ำ ๆ ส่วนเฉินเปานิ่งสงบ เพียงยิ้มเบา ๆ แล้วประสานมือคำนับรับเช่นกัน
ส่งพวกเขาไปแล้ว ซุนเจินตรวจตราคฤหาสน์เล่าทั่วทั้งหน้าหลังอีกครั้ง ยืนยันว่าไฟดับสนิทแล้ว ทิ้งคนไว้เฝ้าหลายคน อีกทั้งกำชับบ่าวไพร่ที่เหลือของตระกูลเล่าไม่ให้เคลื่อนไหวตามอำเภอใจ จึงพร้อมสวี่จ้ง เฝิงก่ง เจียงฉินหลายคนออกเดินทางกลับศาลาของตน