เมื่อถึงคราวของอีดิส คุณฮอร์ตันลังเลอยู่ครู่หนึ่ง ก่อนตัดสินใจทดสอบความสามารถด้านการอ่านและคำนวณของเธอ
ท้ายที่สุด คุณฮอร์ตันเขียนคำประเมินลงในสมุดบันทึกหนึ่งบรรทัดว่า คุณหนูอีดิส แบนเนต มีสติปัญญาโดดเด่นเหนือเด็กวัยเดียวกันมาก แนะนำให้จัดแผนการสอนเฉพาะบุคคล
เมื่อเหลือบเห็นข้อความนั้น อีดิสก็ได้แต่ถอนหายใจเงียบ ๆ ในใจ
เดิมทีเธอตั้งใจจะแกล้งทำเป็นไม่รู้เรื่องต่อไป แต่ทางคุณแบนเนตรู้ระดับความสามารถที่แท้จริงของเธอแล้ว
ถ้าเธอแกล้งทำตัวโง่เกินไปต่อหน้าครูสอนพิเศษ กลับจะยิ่งทำให้คนสงสัยมากขึ้น
ช่างเถอะ ถือเสียว่าได้เปิดโลกให้ปัญญาชนหญิงในยุคนี้ได้เห็นว่า “เด็กอัจฉริยะ” ที่มนุษย์สร้างขึ้นเป็นแบบไหนก็แล้วกัน
บ่ายวันหนึ่งในช่วงปลายเดือนเมษายน คุณฮอร์ตันพาแมรี่กับแคทตี้อ่านหนังสือ
ลิเดียวิ่งไล่จับผีเสื้ออยู่บนสนามหญ้า เหงื่อท่วมศีรษะ แต่ยังหัวเราะคิกคักไม่หยุด
คุณบราวน์กำลังสอนเจนกับเอลิซาเบธเล่นเปียโนอยู่ในห้องรับแขก เสียงเปียโนขาด ๆ หาย ๆ ลอยออกมาทางหน้าต่าง
ส่วนอีดิสยังคงทำแบบจำลองระบบระบายน้ำอยู่ข้าง ๆ
จังหวะนั้นคุณแบนเนตเดินมาหยุดข้างเธอ แล้วกระแอมเบา ๆ หนึ่งครั้ง
“อีดิส กำลังทำอะไรอยู่หรือ?”
“เล่นโคลนค่ะ” ลิเดียชิงตอบ
“ไม่ใช่เล่นโคลนค่ะ” อีดิสพูดอย่างจริงจัง “ลูกกำลังทำแบบจำลองระบบระบายน้ำ เป็นแบบจำลองการระบายน้ำในไร่นาที่เคยเล่าให้ท่านพ่อกับคุณทอมป์สันฟังค่ะ”
คุณแบนเนตดูสนใจขึ้นมาทันที “อีดิส ลูกทำให้พ่อประหลาดใจได้มากขึ้นอีกแล้วนะ”
“ในห้องหนังสือของคุณพ่อมีหนังสือเกี่ยวกับเกษตรกรรมอยู่เล่มหนึ่งค่ะ ในนั้นมีภาพด้วย” อีดิสตอบ
นั่นเป็นความจริง ในห้องหนังสือของคุณแบนเนตมีหนังสือแบบนั้นอยู่จริง ๆ
นับตั้งแต่ได้ยินผู้ใหญ่พูดถึงข้อเสียของที่ดินลองบอร์น อีดิสก็เริ่มคิดเรื่องนี้ขึ้นมา
อีกทั้งครอบครัวของเธอในชาติก่อนก็เคยทำระบบระบายน้ำเพื่อการเกษตร เธอจึงพอมีความรู้อยู่บ้าง
คุณแบนเนตเงียบไปนาน
นี่เป็นข้ออ้างที่เธอคิดเตรียมไว้ก่อนแล้ว—ยกความดีความชอบทั้งหมดให้ “การลองคิดเอง” กับ “การอ่านหนังสือของคุณพ่อ”
เห็นได้ชัดว่าคุณแบนเนตไม่ค่อยเชื่อนัก แต่ก็ไม่ได้ซักถามต่อ
อีดิสพยายามทำสีหน้าไร้เดียงสา “ลูกอ่านเจอในหนังสือว่า ระบบระบายน้ำที่ดีจะทำให้ดินอุดมสมบูรณ์ขึ้น แล้วก็เก็บเกี่ยวผลผลิตได้มากขึ้น บ้านเราลองทำดูได้ไหมคะ?”
อย่างไรเสีย คุณแบนเนตก็เคยทำตามคำแนะนำของลูกสาวคนเล็กมาแล้วหลายครั้ง คราวนี้เขาจึงทำตามอีกเช่นกัน
นางแบนเนตมักพูดว่า คุณแบนเนตคงเลอะเลือนไปแล้ว ถึงได้ยอมฟังเด็กตัวเล็ก ๆ
แต่พอที่ดินทั้งหมดของลองบอร์นได้รับประโยชน์จากเรื่องนี้ จนทุกคนพากันมาขอบคุณ นางแบนเนตก็พูดว่า อีดิสเป็นอัจฉริยะ อัจฉริยะที่ฉลาดมาก เด็กคนนี้ไม่เคยสร้างความปวดหัวให้ฉันเลย
......
หลังจากเรียนไปได้หนึ่งเดือน คุณฮอร์ตันก็ไปพบนางแบนเนต
นางแบนเนตกำลังคุยกับคุณบราวน์เรื่องตารางเรียนดนตรีของเจนกับเอลิซาเบธอยู่ในห้องรับแขก เมื่อเห็นคุณฮอร์ตันเดินเข้ามา สีหน้าของนางก็เปลี่ยนไปอย่างบอกไม่ถูกอีกครั้ง
“คุณฮอร์ตัน” นางวางโน้ตเพลงในมือลง “อีดิสเป็นอย่างไรบ้าง? ไม่ได้สร้างความลำบากให้คุณใช่ไหม?”
“ตรงกันข้ามเลยค่ะ คุณนายแบนเนต” คุณฮอร์ตันยืนหลังตรง ประสานมือไว้ตรงหน้า สีหน้าจริงจังและจริงใจ “ดิฉันสอนหนังสือมานานยี่สิบปี ไม่เคยพบเด็กคนไหนเหมือนคุณหนูอีดิสเลย เธอมีพรสวรรค์ด้านวิทยาศาสตร์ที่หาได้ยากมาก”
นางแบนเนตกะพริบตาปริบ ๆ “วิทยาศาสตร์หรือ?”
“ใช่ค่ะ” คุณฮอร์ตันกล่าว “ที่น่าทึ่งเป็นพิเศษคือ เธอมีความเข้าใจที่กล้าคิดกล้าถามในบางแขนง เธอตั้งคำถามกับทฤษฎีที่มีอยู่ และใช้การสังเกตของตัวเองตรวจสอบความรู้ในหนังสือ วิธีคิดแบบนี้ แม้แต่ในหมู่นักวิชาการที่เป็นผู้ใหญ่แล้วก็ยังพบได้ไม่บ่อยค่ะ”
“ดิฉันบอกคุณได้อย่างชัดเจนเลยค่ะ” น้ำเสียงของคุณฮอร์ตันหนักแน่นจนไม่มีที่ให้โต้แย้ง “ถ้าคุณหนูอีดิสเป็นเด็กผู้ชาย ในอนาคตเธอมีโอกาสเต็มที่ที่จะได้เข้าเรียนที่ออกซ์ฟอร์ดหรือเคมบริดจ์ และกลายเป็นนักปรัชญาธรรมชาติหรือนักวิทยาศาสตร์ที่เก่งกาจ ต่อให้เธอเป็นเด็กผู้หญิง ด้วยพรสวรรค์และความขยันของเธอ ดิฉันเชื่อว่าเธอก็จะสร้างผลงานโดดเด่นในสาขาที่ผู้หญิงสามารถเข้าไปมีส่วนร่วมได้ค่ะ”
นางแบนเนตอ้าปากค้างอยู่พักใหญ่ กว่าจะเค้นคำพูดออกมาได้ “ถะ...ถ้าอย่างนั้น นางจะหาเงินจากสิ่งนี้ได้ไหม?”
คุณฮอร์ตันชะงักไปเล็กน้อย ก่อนจะยิ้มอย่างอ่อนโยน “คุณนายแบนเนต พรสวรรค์กับความมั่งคั่งไม่ได้เกี่ยวข้องกันโดยตรงเสมอไปค่ะ แต่ผู้หญิงที่ได้รับการศึกษาดีและมีไหวพริบ ย่อมหาหนทางตั้งตัวได้ไม่ว่ายุคสมัยไหน”
นางแบนเนตลูบคางอย่างครุ่นคิด ก่อนถอนหายใจในที่สุด “ช่างเถอะ อย่างไรเสียลูกสาวคนนี้ของฉันก็ต่างจากคนอื่นมาตั้งแต่เด็ก ในเมื่อคุณบอกว่าเธอมีพรสวรรค์ ก็รบกวนช่วยสอนเธอให้ดีด้วยนะคะ แต่ว่า...”
นางหยุดไป ดวงตาพลันฉายแววเจ้าเล่ห์ขึ้นมา
“ความเข้าใจที่กล้าคิดกล้าถามอย่างที่คุณพูด จะไม่กระทบต่อกิริยามารยาทของกุลสตรีใช่ไหม? ในอนาคตเธอก็ยังต้องแต่งงานนะคะ”
คุณฮอร์ตันกลั้นยิ้ม แล้วพยักหน้าอย่างหนักแน่น “โปรดวางใจเถอะค่ะ คุณนายแบนเนต ผู้หญิงที่ฉลาดและมีความรู้ ไม่เพียงไม่ทำให้กิริยามารยาทของกุลสตรีเสียไป ตรงกันข้าม ยังจะทำให้คำพูดของเธอสง่างามและมีเสน่ห์ยิ่งขึ้นค่ะ”
ในที่สุดนางแบนเนตก็เผยสีหน้าพึงพอใจออกมา
ไม่นานนัก อีดิสก็ได้ยินเจนกับลิซเล่าเรื่องที่แอบฟังมาให้ฟัง จนอดเขินไม่ได้
แค่เรียนวิทยาศาสตร์มัธยมต้น มัธยมปลาย แล้วก็คณิตศาสตร์มหาวิทยาลัยมาเท่านั้นเอง กลายเป็น “อัจฉริยะ” ไปเสียแล้ว
เธอก็แค่อาศัย “ความรู้จากอนาคต” เท่านั้น ความรู้ทางวิทยาศาสตร์สามัญหลายเรื่องที่ยังไม่มีใครเสนอหรือพิสูจน์ในยุคนี้ อาจารย์สอนให้เธอรู้ไปแล้วในห้องเรียนชาติที่แล้ว สำหรับคุณฮอร์ตันแล้ว นั่นคงเป็นภาพของอัจฉริยะสินะ
เย็นวันนั้น คุณแบนเนตประกาศข่าวเรื่องหนึ่งระหว่างมื้อค่ำ
“วันนี้คุณทอมป์สันมารายงานแผนเบื้องต้นในการปรับปรุงที่ดินให้พ่อฟังแล้ว” เขาพูดพลางหั่นเนื้อย่างในจาน “คาดว่าการวางระบบระบายน้ำจะใช้เวลาสองเดือน ต้นทุนสูงกว่าที่เราคิดไว้เล็กน้อย แต่ในระยะยาวถือว่าคุ้มค่า”
เขาเหลือบมองอีดิส มุมปากยกขึ้นเล็กน้อย
“อีกเรื่องหนึ่ง โมเดล ‘ค่าเช่าพื้นฐานบวกส่วนแบ่งรายได้’ ที่อีดิสเสนอ เขากำลังคุยกับผู้เช่าที่ดินอยู่ ตอนนี้เสียงตอบรับค่อนข้างดี”
นางแบนเนตวางมีดกับส้อมลง มองอีดิสด้วยสีหน้าซับซ้อน “ลูกอายุแค่ห้าขวบก็เริ่มเป็นห่วงเรื่องพวกนี้แล้ว โตขึ้นจะขนาดไหนกันเนี่ย?”
อีดิสกะพริบตาปริบ ๆ อย่างไร้เดียงสา “ลูกก็แค่พูดไปเรื่อยเองค่ะ”
ลิเดียที่นั่งอยู่ข้าง ๆ แทรกขึ้นเสียงดัง “อีดิสแย่ที่สุดเลย! วันนี้คุณฮอร์ตันสอนนางแค่คนเดียว แต่หนูไม่ได้เรียนด้วย! หนูก็อยากเรียนคนเดียวเหมือนกัน!”
ลิเดียวัยแปดขวบทำปากยื่น สีหน้าไม่ยอมแพ้
“ถ้าลูกตั้งคำถามลึกซึ้งได้เหมือนอีดิสเมื่อไร” คุณแบนเนตพูดเนิบ ๆ “คุณฮอร์ตันก็จะสอนลูกเป็นพิเศษเอง”
เจนกับเอลิซาเบธสบตากัน แล้วหัวเราะออกมาพร้อมกันโดยไม่ได้นัดหมาย
อีดิสก้มหน้ากินมื้อค่ำของตัวเอง ทำหน้าใสซื่อ